Krijgswetten onder Willem I (1573)

Titel "Krijgswetten onder Willem I (1573)", in: Militaire Spectator, jrg 116, nr 1, januari 1947, pp. 98-101. Noten.   
Auteur Zwieten, J.W.
Jaar van uitgave 1947
Citaat "In de Publicatie- of Aflezingsboeken der Stad Leiden, Deel C, vonden wij op de blz. 85-89 de publicatie van een ordonnantie op het krijgsvolk van het jaar 1573.In dien tijd stond het krijgswezen bij ons nog geheel in zijn kinderschoenen. Na het overgaan van Brielle en andere steden naar de zijde van Prins Willem in 1572, waren de Watergeuzen, die in het eerste tijdvak van onzen vrijheidsoorlog een groote rol speelden, grootendeels naar hun haardsteden teruggekeerd, of zij hadden dienst genomen bij de nieuw opge­richte vendels krijgsvolk te land.Bij de nog zeer gebrekkige organisatie was het niet te verwonderen, dat tal van onregelmatigheden voorkwamen. Wij moeten dan ook de onderstaande verordening zien als een poging van den Prins om in den bestaanden chaos verbetering te brengen. Ook P. Bor spreekt over een ordonnantie op het krijgsvolk, welke in het einde van 1572 door den Prins ontworpen zou zijn. Wellicht is dit dezelfde, mogelijk ook een vrijwel gelijkluidende voorgangster van die, welke wij in Leiden vermeld vinden." (98)"Die den naem Gods zal lasteren sal voor d'eerste reyze eerlicken beternisse doen ende gestelt werden In gevanckenisse te water ende te brood ende voor de tweede reyse sal zyn tonge mit een yser deursteecken zyne clederen tot 't hemde toe vuytgetroc­ken ende vuyten landen staende onder d'onderdanicheyt van zyne Exc. ge­bannen worden.De gheene die yet zal zeggen off doen ten spyte ende bespottinge van 't woordt Gods ende den dienaren van 't evangelie zal voor d'eerste reyse drye daghen te water ende broot gestelt werden ende voorde tweede reyse eerlicke beternisse doen, de wach­ten Inde hoofdwachte vergadert zynde gebloot werden van zyne wapenen ende vuyten Landen staende onder de gehoorsaemheyt van zyn Exc. gebannen werden.Die met voorraet yemandt gedoot ­zal hebben sal opgehangen ende ver­worcht worden.Die yet gestolen zal hebben zal opgehangen ende verworcht worden.Die overspel gedaen zal hebben zal opgehangen ende verworcht worden.Die een vrouwe off Jonge dochter vercracht zal hebben zal opgehangen ende verworcht werden.Die In Horerye bevonden zal zyn mette Hoeren upte oepenbaere plaetze gegesselt werden mit affneming van zyn geweer ende alle beyde gebannen werden vuyten lande staende onder zyne gehoorsaemheyt. (...) De gheene die enyge beesten nemen zal In vrunde landt zal als dieff gestraft werden.De gheene die buyten 't quartier van zyn vaendel off van zynen garni­soen zal wyder dan een cortouwe zal moegen toedragen zonder verloff van zyne Capiteyn zal gedegradeert worden, In wapenen gebloot ende gebannen vuyten Regimente.De gheene die treckende deur 't landt gaende ter stryde off daer van wederkerende zyn vaendel verlaet zal gepasseert werden deur de wapenen die hy draecht.De ghene die zyn wacht off de last hem bevolen zal verzuymen zal gepas­seert werden deur de wapenen die hy draecht.De ghene die hebbende schiltwachte slapende bevonden werdt zal drie vuyren naect gestelt worden op een cortouwe, gedegradeert van wapenen, van clederen gebloot werden tot 't hemde toe ende gebannen werden vuyte landen van zyne gehoorsaem­heyt ende Indien hem voor deze reyse gratie geschiet, ter tweede reyse zal hy door de wapenen gepasseert werden.De ghene die In een hooftwachte bevonden zal werden te spelen mitten quaertspel off taerlingen (dobbelstenen) zal men de wapenen affnemen ende vuyten Regimente bannen." (98/9)
Opmerking(en) Zie ook: Rammelman Elsevier, "Krijgswetten…, 1852.
Trefwoorden Militaire Geschiedenis