Willem van Oranje: een Hercules op de Leidse Planken

Titel "Willem van Oranje: een Hercules op de Leidse Planken", in: De zeventiende eeuw. Speciaal nummer: De Nederlandse Opstand in cultuurhistorisch perspectief, jrg 10, nr 1, Hilversum: Verloren, 1994, pp. 159-168. Noten.
Auteur Bloemendal, Jan
Jaar van uitgave 1994
Citaat "In de loop der tijden zijn er veel visies gegeven op Willem van Oranje, van belange­loze strijder voor de vrijheid tot eerzuchtige oproerkraaier, van a-religieuze weer­haan tot vrome calvinist. Nog in 1984 werd hij in een televisieserie geportretteerd als een Bourgondische hoveling die in lijfelijke genoegens opging. Een deel van de natie was niet weinig geschokt door deze verrassende kijk op de Vader des Vader­lands. Ook Heinsius' Auriacus sive Libertas saucia (Oranje of de verwonding van de Vrij­heid) uit 1602 roept een beeld op van de titelheld. Ik zal trachten dat beeld te recon­strueren en enkele middelen te achterhalen waarvan Heinsius zich bedient om zijn held te karakteriseren.Auriacus' (Oranjes) rol is voornamelijk een literaire of beter gezegd een moreel-didactische, en heeft heel weinig binding met de historische figuur van Willem van Oranje. Dit is niet verwonderlijk in een drama als Auriacus, waarvan de beste ka­rakterisering misschien nog is: filosofie in dramavorm. Heinsius zelf wijst hier al op in de opdracht aan de Staten van Holland en West-Friesland, die hij aan zijn drama laat voorafgaan: 'alleen de tragedie omvat alle lotgevallen van het menselijk leven, lotswisselingen, avonturen, gebeurtenissen en consequenties van besluiten en bovendien schenkt ze inzicht.' Natuurlijk, deze opdracht was gericht aan de Staten en zal op hen toegesneden zijn, maar ze geeft toch zeker ook de opvatting van de auteur weer.Het stuk staat volledig in de Senecaanse traditie. Zo kent het bijvoorbeeld een losse bouw, weinig actie, nauwelijks interactie tussen de personages en een in het Senecaanse drama topische domina-nutrix-scène. De stijl is verheven en zeer reto­risch, meer dan gebruikelijk is bij een tragedie, die in het genus sublime geschreven dient te worden. Het drama is doorspekt met wijsheden, vervat in sententiae, ker­nachtige uitspraken. De samenvatting van het stuk kan heel kort zijn: Inquisitie zoekt, samen met haar zusters, de Furiën, iemand die de prins kan vermoorden. Die wordt gevonden en voert zijn plan uit. De enige echte 'actie' op het toneel is dat de prins ter aarde valt.Men heeft zich ook in het verleden beziggehouden met de rol van Oranje (Auria­cus) in Auriacus. Ik ga voorbij aan wat Ter Horst en Vermaseren erover schreven: zij legden twintigste-eeuwse maatstaven aan bij hun beoordeling en keurden die rol dus af. Vruchtbaarder bleek het onderzoek dat uitging van de principes van de zeventiende-eeuwse dramaschrijvers zelf. In deze benadering ziet men Auriacus als een spel van de strijd tussen virtus en fortuna. De virtus wordt belichaamd door de titelheld, die in tegenspoed constantia vertoont.Hij heeft een verheven taak aanvaard en daardoor is zijn lot bepaald." (159)
Trefwoorden Toneel drama literair Literatuur, Toneel, Muziek, overige Kunsten
Web links http://www.dbnl.org/tekst/_zev001199401_01/_zev001199401_01_0017.php