De Hertog van Anjou en de Prins van Oranje te Brugge. 17 juli - 19 augustus 1582. Het mislukte complot van Juan de Salcedo en Francesco Baza

Titel De Hertog van Anjou en de Prins van Oranje te Brugge. 17 juli - 19 augustus 1582. Het mislukte complot van Juan de Salcedo en Francesco Baza, Brugge: Uitgave Westvlaamse Gidsenkring v.z.v., 1983. 80 blz. ill. Noten. Bibliografie. 
Auteur Bauwhede, D. e.a.
Jaar van uitgave 1983
Citaat "Voorwoord.Op 17 juli 1582 deed François de Valois, hertog van Brabant, Gelderland, Anjou, Alençon, enz..., graaf van Vlaanderen, Holland, Zeeland enz..., zijn plechtige intrede te Brugge als "Beschermer van de Nederlandse Vrijheden".Bij zijn "heerlicke incomste" was hij vergezeld van de Prins van Oranje en diens gevolg.Tijdens hun verblijf te Brugge, waar grote feestelijkheden op touw werden gezet, had­den een drietal personen, Juan de Salcedo, Francesco Baza en een zekere Nicolas Hugot, alias Laborde, aanstalten gemaakt om de nieuwe soeverein én de Prins van Oranje te ver­moorden.Zo althans wordt het voorgesteld in de "warachtighe geschiedenisse", een pamflet uit 1582. Was er een concreet moordplan, zoals het pamflet suggereert, of ging het om een persoonlijke politieke zet van d'Anjou en Oranje, om de tegenpartij, m.n. de hertog van Parma en de Spaanse monarchie, te treffen?Tegenover de Salcedo, die zich in het prinselijk gevolg ophield, in het gezelschap van de jonge graaf Lamoraal van Egmond, koesterde de Prins reeds enige tijd wantrouwen.Op zaterdag 21 juli 1582 werden de Salcedo en Baza in hechtenis genomen en aan een verhoor met torturen onderworpen.Nicolas Hugot, alias Laborde, kon op tijd ontsnappen. Baza bekende het moorddadig opzet, maar pleegde om onbekende redenen, in de gevangenis op 30 juli zelfmoord. 's Anderendaags werd over Baza, de sententie uitgesproken : "ghehanghen te worden aan de Galghe, ende daar nae ghedeelt te worden in vier quartieren, op galghen die gherecht sullen werden op de vier principale poorten deser Stadt van Brugghe. Ende thooft op een stake, boven Sinte Catherinen poort in exemple van anderen... ".De vermoedelijke leider van de samenzwering, Juan de Salcedo, werd na een langdurig en ophefmakend proces te Parijs, op 25 oktober 1582, bij sententie van het Parlement van Parijs, levend gevierendeeld.Over dit voorval werden, zowel in de Zuidelijke als in de Noordelijke Nederlanden, tal­rijke pamfletten gedrukt.Een bijzonder representatief voorbeeld van vroege politieke journalistiek in onze gewesten, zo zou het te Delft in 1582 bij Cornelis Iansz gedrukte pamflet genoemd kun­nen worden. Hetgeen U thans aangeboden wordt behelst een getrouwe en verzorgde ana­statische herdruk, voorzien van commentaar." (7)"DE AANSLAGEN OP ANJOU EN ORANJE IN DE EIGENTIJDSE PAMFLETTEN.Over de verijdelde moordaanslag op Anjou en Oranje te Brugge op dinsdag 21 juli 1582 verschenen ten minste negen verschillende pamfletten, die alle, binnen een korte tijdspanne het licht zagen.Voor zover wij konden nagaan bewaart geen enkele openbare bibliotheek in Nederland en België een volledige reeks van deze negen pamfletten en slechts weinig privé-verzamelaars kunnen er prat op gaan dergelijke originele pamfletten te bezitten. Het loont zeker de moeite een poging te ondernemen deze pamfletten op te sommen.Van deze negen pamfletten zijn er zes in het Nederlands (A-F), vooraan gegroepeerd, drie in het Frans (G-I).Het is waarschijnlijk nooit meer uit te maken in welke chronologie deze pamfletten gedrukt werden.De door ons voorgestelde rangschikking plaatst 'De heerlicke incomste van onsen ghe­nadighen Landt vorst mijn Heere Francoys van Franckrijck' (Brugge, Thomas Moerman, 1582 (A) helemaal vooraan. Noch in de titel, noch in de inleiding wordt de lezer voorbe­reid op de alles behalve feestelijke vierde dag. Voor deze samenzwering tegen Anjou en Oranje wordt de koning van Spanje verantwoordelijk geacht.Het volgend pamflet (B) is als brief opgevat, geschreven uit Brugge, aen eenen goeden patriot tot Antwerpen. Ongetwijfeld is hier een ooggetuige aan het woord : Den 18. julii sach ick ter tafel sitten over de noenmaeltijt den Grave van Egmondt, ter rechter handt vanden Prince van Orangien, so hy oock noch sommighe maeltijden daer naer dede. Is het een Bruggeling (een predikant?) die verderop in de brief op haast pathetische toon lamenteert : O Egmondt Egmonds / alsoo sach ick dijne handt oock mede steken in de schotel daer de Prince van Orangien uut at / dijnen liefsten vrient inde plaetse van dijnen Vader. Ende ick peynsde in my selue / hoe ghelijck bisdu van aenghesichte den Nero ... ?Egmond wordt voortdurend met Judas vergeleken, die zijn meester (Oranje) ver­raadde.Werd deze Copye van eenen brief... in de Provincie Holland (Leiden?) gedrukt? Of komt ook Antwerpen in aanmerking?De wreede turcksche wonderlijcke verhalinghe (Leyden, Jan Moyt Jacobszoon, 1582) geeft de inhoud weer van twee anonieme brieven (vanuit Brugge op 25 juli 1582 aan een zekere Jan Pateniers en een brief vanuit Antwerpen van 27 juli 1582 `aen een goede vrient'). Is hier opnieuw een Zuid-Nederlander (Bruggeling?) aan het woord, die zijn Hollandse medestanders per brief inlicht over de politieke toestand in Vlaanderen?Het relaas van de moordaanslag en de terechtstelling van Baza op 30 juli 1582 treffen we aan in de pamfletten D, E en F (in het Nederlands) en G, H en I (in het Frans). Het pamflet uit Delft (F) dat in deze uitgave gereproduceerd wordt komt vermoedelijk na D (Brugge, Th. Moerman?) en E (Brugge, Th. Moerman). De typografie is zeer verzorgd te noemen, zeker in vergelijking met D en E, die erg slordig en overhaast gedrukt lijken te zijn.De pamfletten D (Warachtich Verhael) en G (Vray Discours) vermelden noch plaats­naam, noch drukkersadres. Op beide titelpagina's komt een nagenoeg identiek ruitvor­mig vignet voor, hetgeen doet vermoeden dat dezelfde drukker aan het werk was, m.n. Thomas Moerman uit Brugge. Het spreekt voor zichzelf dat deze pamfletten belangrijke bronnen betekenen voor de historici. Toch dient erop gewezen dat deze pamfletten zeker niet steeds objectieve infor­matie verstrekken, gezien het partijdige karakter (anti-spaans zonder uitzondering).De vraag rijst of de Warachtighe geschiedenisse niet op last van de Brugse stadsmagi­straat werd gedrukt.De inhoud van het pamflet scheen een Delftse drukker belangwekkend genoeg om een heruitgave, mits kleine aanpassingen, aan te durven.Om deze lezer van nu gemakkelijker toegang te verlenen tot de oorspronkelijke gedrukte tekst, hebben wij eraan gehouden om een transcriptie in een modern lettertype te laten volgen op de reprint.BIBLIOGRAFISCHE AANTEKENINGENA. Niet in MULLER, niet in MEULMAN, PETIT 338, niet in KNUTTEL MACHIELS F. 312.Bewaard ex.: Gent, Universiteitsbibliotheek Acc. 655 (Het ex. van P.J. Goetghebuer uit Gent werd aan C. Carton ter beschikking gesteld voor zijn heruitgave in de Soc. d'Em., 1844, blzn. 77-95. C. Carton vermeldt dat Goetghebuer's exem­plaar onvolledig was en dat hij van Ch. Van Hulthem door bemiddeling van de minister van binnenlandse zaken een volledig ex. Van 'De heerlicke Incomste' heeft kunnen gebruiken).B. Niet in MULLER, MEULMAN 542, niet in PETIT, KNUTTEL 601, MACHIELS W. 114. Bewaarde ex. : Gent, Universiteitsbibliotheek B.B. C27 en ACC. 11239. Brussel, Koninklijke Bibliotheek VLP 970A.Zie : Bijlage IV.C. MULLER 259, niet in MEULMAN, niet in PETIT, KNUTTEL 600, MACHIELS F. 311.Bewaarde ex. : Gent, Universiteitsbibliotheek Ti 529.Brugge, Stadsbibliotheek 2-442.D. Niet in MULLER, MEULMAN 543, niet in PETIT, KNUTTEL 602, MACHIELS B. 984.Bewaard ex. : Gent, Universiteitsbibliotheek B.B. V55.E. Niet in MULLER, niet in MEULMAN, niet in PETIT, KNUTTEL 604, niet in MACHIELS.Bewaard ex. : Den Haag, Koninklijke Bibliotheek (KNUTTEL 604).F. MULLER 260, niet in MEULMAN, niet in PETIT, KNUTTEL 603, MACHIELS B.983.Bewaarde ex. : Gent, Universiteitsbibliotheek B.B. G44.Brugge, Verz. M. Goetinck (zie reprint boven).G. Niet in MULLER, niet in MEULMAN, PETIT 339, KNUTTEL 605, MACHIELS B.985.Bewaarde ex. : Gent, Universiteitsbibliotheek B.B. D15.Brussel, Koninklijke Bibliotheek LP.-961-A.(De tekst van het pamflet 'Vray Discours... 1582) werd door C. Carton in 1844 integraal heruitgegeven (cfr. Pamflet A) in de Soc. d'Em. blzn. 103-114. Evenals A werd G als overdruk beperkt verspreid (23 exemplaren). C. Carton schrijft over deze Vray Discours : Elle est d'une extrême rareté; un exemplaire en a été vendu à Gand le 4 août 1843 au prix de fr. 20-95 c. M. Van Hulthem n'en avait jamais pu dire comme de tant d'autres raretés : Je l'ai. II manque aux bibliothè­ques les mieux fournies (...) M. Goetghebuer, de Gand, a bien voulu nous con­fier cette brochure.)H. Niet in MULLER, MEULMAN 544, niet in PETIT, niet in KNUTTEL, MACHIELS, B. 986.Bewaard ex. : Gent, Universiteitsbibliotheek B.B. D18I. Niet in MULLER, MEULMAN Acc. 1582 (8), niet in PETIT, niet in KNUT­TEL, MACHIELS B. 987.Bewaard ex. : Gent, Universiteitsbibliotheek B.B. D19." (55-57)
Opmerking(en) Fotomechanische heruitgave van een zeldzaam politiek pamflet met een historische toelichting.(Behalve de "warachtighe geschiedenisse" (Knuttel 603) bevat deze publicatie nog andere pamfletten over de moordaanslag op Oranje en Anjou.)Zie ook: Discours veritable de ce qui est advenu en la ville de Bruges (1582)
Trefwoorden Algemene en Politieke Geschiedenis moordaanslag te Brugge